Verhalen

We vertellen tuinverhalen in Mooi Boxtel, in onze interne Tuinberichten en op onze Facebookpagina. Hier vindt u enkele van onze columns en berichten.

Recente verhalen
  • (0)

    We halen mooie oogsten van de Voedseltuin. Van tuinbonen, courgettes  en prei tot rode bietjes. Op de weer lege teeltbedden gaan we deze zomer bladgroenten planten en ook al de eerste boerenkool. De tuin groeit zomer en winter door. Vrijwilligers en reclasseringswerkers kruien onvermoeibaar nieuwe compost naar de teeltbedden. We zorgen voor een vruchtbare bodem, zonder kunstmest of bestrijdingsmiddelen. Daar groeien de groenten heel goed op. De pompoenveldjes staan vol met gele bloemen die door de insecten worden bevrucht. Als je goed tussen de bladeren zoekt, zie je de eerste pompoenen liggen. Ze worden elke dag groter. Een zomergroet van alle tuinwerkers aan de lezers van Mooi Boxtel. Samen zorgen we voor verse groenten voor de Voedselbank. Je bent welkom op onze tuin. Voor een rondwandeling of om een keertje mee te oogsten. Voedseltuin Boxtel op De Kleine Aarde

  • (0)

    Terwijl de groenten op de teeltbedden een groeispurt nemen, groeit er ook rondom de teeltpercelen veel moois. We werken hand in hand met de natuur om onze teeltbodem vruchtbaarder te maken, om de groenten en fruitbomen te laten bestuiven, om plaagdieren, slak en luis, in bedwang te houden. Met takkenrillen, struikgewas, stapelmuurtjes en bloemenhoeken zijn aantrekkelijke schuil- en voedingsplaatsen gemaakt voor nuttige dieren die ons helpen bij het telen van groenten en fruit. Egeltjes  eten slakken, lieveheersbeestjes eten zwarte bonenluis, roodborstjes eten kevers en insecten helpen met bestuiven van aardbeien. De bloemenhoeken staan uitbundig in bloei. Aan de westkant van de Voedseltuin vind je de insectentuin van de imkers met kleurrijke inheemse planten die voedsel geven voor de honingbijen. Aan de noordoostzijde hebben tuinwerkers en reclasseringswerkers een heel andere bloementuin aangelegd: de Leeuwenhoek vol met nuttige planten voor mens en dier. In de Leeuwenhoek laten we groenteplanten doorschieten, snijbiet, prei, boerenkool en spruitkool. Dat zijn nu grote planten, haast onherkenbaar want ze lijken niet meer op de groenten waarmee je kookt. Ze hebben prachtige bloeiwijzen die zaad vormen voor volgend teeltseizoen. Daar staan ook drachtplanten voor solitaire bijen zoals helmkruid en hartgespan. Die bijen helpen met bestuiven van de rode bessenstruiken er vlakbij. Op waardplanten voor vlinders zoals teunisbloem en ijzerhard komen allerlei vlinders af. Op de wilde venkel zagen we een koninginnenpage, een van de grootste vlinders in ons land. De aardperen helpen als windkering en zelfs op de arme zandgrond van  de Leeuwenhoek groeien hun eiwitrijke knollen. Van het groot kaasjeskruid maak je geneeskrachtige thee. Mariadistel, campanula, duizendblad, kamille en madeliefjes leveren allemaal een bijzondere bijdrage maar vooral: wat staat de tuin er mooi bij! Welkom op de Voedseltuin Groenten oogsten, in potjes voorzaaien, stekjes uitplanten, water geven en altijd onkruid wieden, er is tuinwerk voor iedereen. Een keertje meewerken? Je vindt ons bij de Pipowagen op De Kleine Aarde. In het zomerseizoen doordeweeks van 8.00 u – 12.30 u. Je hoeft geen groene vingers te hebben, wel een goed humeur.

  • (0)

    Bomen, struiken, bloemen en groentenplantjes: met de komst van het warme weer maakt alles een groeispurt. Ook het onkruid groeit als kool. Op de plekken waar we in de winter gewerkt hebben aan vlechthekken en takkenrillen staan de brandnetels kniehoog. De bollen in de stinzentuin zijn bijna uitgebloeid en paardenbloemen en fluitenkruid hebben hun plaats ingenomen. We laten alles staan. Onkruid bestaat eigenlijk niet, in principe kan elke plantensoort als onkruid worden beschouwd. Er is geen objectieve of biologische definitie van onkruid. In de ene omgeving worden madeliefjes en klaprozen als onkruid gezien, bijvoorbeeld doordat ze overdadig groeien en tuinplanten overwoekeren, terwijl ze in een andere omgeving heel aantrekkelijk zijn, zoals in wilde tuinen. In de biologische akkerbouw zijn sommige kruiden welkom, terwijl ze in de reguliere landbouw ongewenst zijn. De onkruiden op De Kleine Aarde zijn nuttig voor de insecten, zorgen goed voor de bodem en zijn vaak ook heel smakelijk voor mensen.  Iedereen kent de brandnetel, een echt inheems kruid. De brandharen op zijn bladeren geven bultjes die jeuken, maar eenmaal gekookt merk je daar niets meer van. Brandnetel smaakt naar spinazie maar met veel meer vitamines C en D en ijzer. Van de toppen maak je geneeskrachtige thee. De zaden kunnen door de muesli of in zelfgebakken brood, superfood! En dat allemaal zo uit het park, bos of jouw achtertuin. Of die van de buren natuurlijk. Gratis en voor niks. De brandnetel houdt van verstoorde stikstofrijke bodems, ruimt plantaardig afval op, herstelt de bodemstructuur en verdwijnt daarna weer. En ben je geprikt door een brandnetel? Kijk maar eens vlakbij die prikker, daar groeit de weegbree. Pluk en kneus dat blad en wrijf het over de bultjes, het helpt direct. Ook hondsdraf, dovenetel en paardenbloem helpen je van de jeuk af. Paardenbloemen zijn na de bollen vaak het eerste voedsel voor insecten na hun winterslaap. Ze hebben stuifmeel EN nectar. De bloemen zijn ook eetbaar voor mensen. Ze werden vroeger het goud voor de armen genoemd omdat ze lekker zoet zijn in jam, saus of salade. Een paardenbloem groeit op plekken die zuur of te hard of compact zijn en maakt met zijn wortels de bodem los. Met het afsterven van zijn bladeren vult hij calcium aan. En als de bodem herstelt is, dan verdwijnt ook hij weer. Brandnetelthee zelf maken Brandnetelthee kun je makkelijk zelf maken. De jonge brandnetelblaadjes hebben de meeste geneeskrachtige eigenschappen, deze kun je dan ook het beste gebruiken voor de brandnetelthee. Pluk ongeveer 30 gram brandneteltoppen voor een kop thee.  Strooi de brandneteltoppen in een theepot of steelpan en giet hier ongeveer 600 milliliter kokend water overheen. Doe de deksel erop en laat ongeveer 10 minuten trekken. Giet hierna het water door een zeef in je mok en geniet van je eigen gemaakte brandnetelthee. Welkom op de Voedseltuin Wil je meer leren over nuttig ‘onkruid’? Op zaterdag5 en zondag 6 juni 2021 zijn de Ecotuindagen van Velt. Ook de tuinen van De Kleine Aarde zijn open voor bezoek en tuinmensen vertellen graag waaraan zij werken.

  • (0)

    Kent u nog het sprookje van Sjaak en de bonenstaak? Sjaak is de zoon van een arme boerin en als ze op een dag helemaal niets meer te eten hebben, moet Sjaak hun grootste bezit, de koe, verkopen. Sjaak ruilt echter onderweg naar de markt de koe tegen wonderbonen. Zijn moeder is boos en gooit de bonen uit het raam. De volgende dag zijn de wonderbonen uitgegroeid tot in de hemel. Sjaak klimt langs de bonenplanten omhoog en komt met goud terug. Nu hoort dit oud Engelse sprookje in de Efteling thuis, maar hier in Brabant hebben we ook een verrassende andere versie van dit verhaal: een gouden boontje die de koe kan vervangen. Boer Henk van Bijzonder Brabants teelt lupine. Niet de kleurige varianten die je in de bloementuin kunt groeien, die zijn giftig. Maar een witte eetbare lupine die smakelijke peulen geeft. De boontjes in de peulen bestaan voor wel 1/3 uit eiwitten, vol vitamines en mineralen, een prima vleesvervanger. Boer Henk kookt en bakt ermee. Van salades en lupineburger tot brownies en cake. We mochten op zijn boerderij proeven, bijzonder lekker! En er is meer bijzonder aan de witte lupine: lupine haalt stikstof uit de lucht en brengt dat via de wortels in de bodem: goed voor de bodemvruchtbaarheid. Lupine bloeit uitbundig en daar komen veel hommels en andere insecten op af: goed voor de biodiversiteit.  Kortom, de eetbare lupine is een prachtige nieuwe groente voor onze ecologische Voedseltuin. De Voedseltuin heeft van boer Henk en van Lekker Lupine zaaigoed gekregen. In Lekker Lupine werken telers en chef-koks en consumenten samen om alles te leren over de biologische teelt van lupine en hoe er lekkere recepten mee te maken. Onze eigen KOE op de Voedseltuin (het kunstwerk), hebben we niet eens in hoeven ruilen voor de bijzondere bonen. Eind april hebben we gezaaid, over 2 maanden in bloei en in september goud op onze akker? https://www.bijzonderbrabants.nl/ https://www.lekkerlupine.nl/recepten-1 Welkom op de Voedseltuin We werken elke maandag-, woensdag- en vrijdagmorgen van 9.00 u – 12.30 u op de Voedseltuin. Allemaal vrijwilligers. Onze groenten gaan naar de Voedselbank. We doen alles in de buitenlucht en na de IJsheiligen gaan we nog meer ochtenden open. Groenten zaaien, stekjes uitplanten, schoffelen, tuinkruiden verzorgen, water geven, er is tuinwerk voor iedereen.

  • (0)

    De tuinbonen komen al boven de grond, de rode pootuitjes zullen snel volgen. De rabarber neemt een groeispurt en dat wordt de eerste groente die we voor de Voedselbank gaan oogsten. Ons vijfde teeltseizoen begint voorspoedig. De warme voorjaarsdagen en buien in maart en hagel en sneeuw met Pasen bevestigen de volkswijsheid: ‘Maart roert zijn staart en april doet wat hij wil’. We planten nog maar geen bladgroenteplantjes uit. De nachtvorst heeft het land immers niet verlaten en zou de jonge groenteplantjes teveel beschadigen. Nog even geduld dus, ondertussen leren we nieuwe dingen op de tuin. Nieuwe ‘oude groenten’ gaan we telen: lupine en pastinaak, palmkool en mosterdblad. Hoe moet je die verzorgen? Onze MBO-stagiaire van Helicon doet bodemonderzoek. Eerstejaars HBO-studenten van de HAS Den Bosch inventariseren de diertjes in onze aardewerk potjes op de hekken en aan de fruitboompjes. Het zijn schuilplaatsen voor oorwurmen en lieveheersbeestjes, die ons helpen bij het bestrijden van luis. En niet alleen de voedseltuinwerkers leren. De horecamensen werken met het Summa College aan een leerhotel. In de lockdown is het voor MBO-studenten heel moeilijk om stages te vinden, de bedrijven zitten op slot. De Kleine Aarde is een perfecte praktijkleerplaats, in de buitenlucht en je kunt goed afstand van elkaar houden. Op het veld waar de oude kas stond en wat in de toekomst parkeerterrein wordt voor de eco-appartementen van JOOST gaan de leerlingen een of twee seizoenen groenten telen. Verse rucola  voor de belegde broodjes in lunchzakjes en  pompoenen voor stamppot en soep. De leer-moestuin begint bij het begin. Indeling maken, gras onder spitten, teeltbedden uitzetten  en dan zaaien. Alles met de hand, de reclasseringswerkers helpen met het spitten. Ook de leer-moestuin werkt ecologisch: zonder kunstmest en zonder bestrijdingsmiddelen. Met compost de bodem extra vruchtbaar maken. Onze tuinwerkers volgen met belangstelling de vorderingen: het is alsof we onszelf vijf jaar geleden zien werken. We wensen de leer-moestuin net zo’n mooie groei en bloei toe als onze Voedseltuin. Werken op de Voedseltuin Ook in april houden we ons aan de corona-maatregelen. Alles in de buitenlucht. Maak gerust een wandeling over de paden naar onze tuin, op zoek naar alles wat net boven de grond komt. En heeft u nog oude plantenpotjes, zet ze maar bij de Pipowagen. We maken er graag oorwurmpotjes van om onze nieuwe groenten te beschermen.

  • (0)

    Ken jij een Stinzentuin? De tuinwerkers van de Voedseltuin hadden daar tot deze winter niet van gehoord. We staan er nu tijdens het koffiedrinken buiten letterlijk bovenop en we worden verrast door alle bloemen die nu al boven de grond komen. Stinzentuinen zijn oud-Hollands cultuurgoed, oorspronkelijk aangelegd door rijke landgoedeigenaren op hun buitenplaatsen. Ook op De Kleine Aarde is er ooit een aangelegd. Stinzenplanten is de verzamelnaam voor een bijzondere groep verwilderende voorjaarsbloemen. Het zijn vooral bol-, knol- en wortelgewassen die vanaf de 16e eeuw werden aangeplant rondom kastelen en landhuizen. Stinzenplanten zijn in de regel voorjaarsbloeiers met opvallende bloemen. Deze planten zijn lang geleden van buiten Nederland aangevoerd en aangeplant om te verwilderen en hebben weten stand te houden. Direct links als je het hek van De Kleine Aarde inloopt, tussen de Van Coothhoeve en het bezoekersgebouw, ligt een kleine oude Stinzentuin. Hij valt niet op onder de oude platanen en eiken en bloeit alleen in het voorjaar. In de zomer , najaar en winter is er geen spoor van te bekennen. In de zomer is het fijn vertoeven in de schaduw van de grote bomen. Woonstichting JOOST heeft tuinwerkers en reclasseringswerkers echter tijdelijk in de Van Coothhoeve winterverblijf geboden nu het water naar onze Pipowagen afgesloten is. Corona-proof looproutes naar toilet en tafeltjes en stoelen in de oude koestal zorgen ervoor dat we de hele winter door hebben kunnen werken. De Voedseltuin doet alles in de buitenlucht. We hebben werkroosters waarmee we op afstand van elkaar aan tuinklussen werken. Maar soms moeten we ook opwarmen en vooral: kannen vol koffie zetten die we buiten bij de Van Coothhoeve opdrinken. We zien daar elke week op onverwachte plekken nieuwe bloemetjes opkomen die we niet kennen. Imker Martien vertelde ons over de oude tuin en de zeldzame plantjes die daar nog steeds groeien. Er is jarenlang geen onderhoud gepleegd, maar de natuur volgt haar eigen weg en veel soorten groeien en bloeien daar jaar na jaar. Op een bijzonder plekje staat de wilde boscyclaam. Om de puntjes van de opkomende bollen te beschermen hebben onze Italiaanse stagiaires van opvanghuis Laetitia zo goed mogelijk het oude looppad en randen van de Stinzentuin gemarkeerd met stokjes en takken. We zien een paar pollen met sneeuwklokjes, de boerenkrokus, kleine narcissen en herfststijlloos. Kaasjeskruid komt op. Het meest bijzonder vinden we de tientallen mini-bloempjes die een blauwe waas vormen: de kleine sneeuwroem. Op andere plekken zien we de zeldzame rose holwortel opengaan. Honderden groene puntjes kondigen een zee van voorjaarsbloemen aan. Werken op de Voedseltuin Ook in maart een werkrooster met halve teams. We leggen tuinbonen en bouwen bonenstaken. Vanaf april weer hele teams aan het werk. Maak gerust een wandeling over de paden naar onze tuin, op zoek naar alles wat net boven de grond komt, wat al groeit en bloeit zoals het naaktbloeiende groot hoefblad.  

  • (0)

     Met de dikke laag sneeuw is onze winterse Voedseltuin op zijn mooist.  Hoewel het heel stil is, gebeurt er veel onder de oppervlakte.  De sneeuw beschermt onze bodem en nieuwe aardbeienplantjes tegen de strenge vorst. Als de bodem blootstaat aan de wind, wordt de warmte gauw afgevoerd. Kwetsbare planten en diertjes die in de koude grond overwinteren krijgen het dan moeilijk. Wortels  kunnen bevriezen. Hoe dikker de laag sneeuw, hoe groter de kans dat planten en bodemdiertjes overleven. Toch maken we ons wel zorgen over de strenge vorst die het land intrekt. De tuin was kletsnat voor de vorst inviel. De aardbeienplantjes in de platte bakken staan er beter voor dan de jonge uitplant op de teeltbedden. Wat zouden we graag een koude kas hebben om onze stekjes van de aardbei en citroengeranium te laten overwinteren, om de bonen vóór te trekken en al vroeg in de lente zaaigoed te laten ontkiemen. Daar geef je de plantjes een voorsprong mee en dan kunnen we ook eerder oogsten voor de Voedselbank. Op De Kleine Aarde stond een grote oude kas. Die was door zijn leeftijd bouwvallig en onveilig en is uiteindelijk najaar 2019 afgebroken. Het is hoog tijd dat de koude kas terugkomt op De Kleine Aarde. Op de Voedseltuin om het teeltseizoen van verse groenten voor de Voedselbank te verlengen. Volgens de eisen van de huidige tijd, met veiligheidsglas en automatische raamopeners want we werken vooral in de ochtend op de Voedseltuin. Drempelloos met een egale vloer, zodat tuinwerkers die slecht ter been zijn letterlijk uit de voeten kunnen. Met werktafels op hoogte, zodat tuinwerkers met beperkingen, die niet in de volle grond kunnen werken, kunnen voorzaaien en stekjes kunnen maken. Met rekken waarin we onze bakken met nieuw plantgoed kunnen beschermen tegen het weer en vogelvraat. Tuinwerkers zijn het project ‘Krap bij KAS’ gestart  en verzamelen geld en goederen en hulp. Met hergebruikte materialen  bouwen we een koude kas. Reclasseringswerkers sjouwen de zware materialen naar de kwekerijhoek . Volgende winter zitten we niet meer ‘Krap bij KAS’ ! Vorstverlet op de Voedseltuin Met vorst en sneeuw werken we niet op de tuin. En met de strenge lockdown komen alleen tuinwerkers op afspraak. Maar het vlechten van takkenrillen gaat door. Wilgentenen welkom!

  • (0)

     Goede dag, Dit is inderdaad een vraag om geld. Voor de Voedseltuin en daardoor indirect voor de (klanten van ) de Voedselbank. Als je nu afhaakt blijven we even goede vrienden, maar als je wilt weten waarom wij zo enthousiast zijn geworden voor de Voedseltuin wil je misschien het onderstaande verhaaltje even lezen. In tijd uitgedrukt kost het je 2 minuten. Hoeveel in geld ? Dat laten we daarna graag aan jou over! De Voedseltuin. Wie zomaar doordeweeks voor de eerste keer het voormalige terrein van de Kleine Aarde aan het Klaverblad 13 in Boxtel opwandelt, zal gegarandeerd verbaasd en prettig verrast zijn. Tussen de bedden met sla, courgettes, bonen, kolen, pompoenen en ga zo maar door lopen vrijwilligers in clubjes of alleen te harken, schoffelen of onkruid te trekken. Of -al naar gelang het seizoen – te oogsten of te planten. Het is een bont gezelschap: stoere pensionado’s , statushouders, maar ook jonge mensen met een rugzakje, klanten van de Reclassering die plezier hebben in hun werkstraf en anderen die het minder hebben getroffen. Mannen en vrouwen die het gewoon leuk vinden om te tuinieren en zeker voor dit doel; maar er zijn er ook die wat verder van de normale arbeidsmarkt af staan. Het zijn er soms 15 op een dag maar ook wel eens maar een stuk of 5, afhankelijk van de hoeveelheid werk. Voor de Voedselbank. Onder leiding van tuinleiders voeren mannen en vrouwen, jong en oud, vol bezieling hun taken uit in de wetenschap dat hun inspanning zal worden beloond. Niet in geld, maar in een rijke oogst van voedzame groenten en klein fruit die gratis aan de Voedselbank Boxtel e.o. wordt afgeleverd. Twee keer per week gaan er kratten vol met prachtig ecologisch – dus onbespoten – gekweekt voedsel de bus in, om uiteindelijk terecht te komen in de voedselpakketten die wekelijks voor ruim 580 monden in Boxtel, St. Michielsgestel en St. Oedenrode worden samengesteld. Kas. Ieder seizoen begint met inzaaien of het planten van jonge aanplant. Veelal ingekocht of zelf gestekt en er zijn ook meerjarige planten. Het ideaal van onze Voedseltuin is om zoveel mogelijk onze eigen productieketen te realiseren en eigen plantjes op te kweken , die we dan niet meer hoeven in te kopen. We willen daarvoor een ruime kas aanschaffen van 10 bij 4 meter. Niet alleen voor het tere plantgoed, maar ook voor kwetsbare medewerkers. We kregen oude werkbladen van een voormalige bloemisterij in het dorp. Met die materialen bouwen we verder aan een kwekerij met werkbladen op hoogte. Daar kunnen de tuinwerkers groenten voorzaaien, stekjes maken en kruiden in potjes gaan kweken. Het gaat om een investering van € 10.000 die we uit donaties bij elkaar moeten zien te krijgen. Als nauwelijks gesubsidieerde instelling zitten we krap bij Kas. En daarvoor kloppen we nu bij jou aan voor een bijdrage. We hopen dat je via een overboeking naar bankrekening NL31RABO0306883732 t.n.v. Voedseltuin Boxtel laat blijken hoe na de Voedseltuin je aan het hart ligt. Als je een factuur wilt (wij zijn ANBI dus een gift is aftrekbaar!) dan sturen we die natuurlijk. En als je het jezelf en ons helemaal makkelijk wilt maken dan kun je ons in een antwoordmailtje gewoon aangeven voor welk bedrag onze penningmeester je een Tikkie mag sturen. We danken je bij voorbaat zeer. Kom gerust een keer kijken (of helpen!) we leiden je graag rond. Op de website www.voedseltuinboxtel.nl krijg je een mooie indruk van onze bezigheden. En bedankt dat je tot hier hebt willen lezen. Namens de “Kas”commissie van de Voedseltuin Babs Groenen Yvonne van den Borne Maria Sedee-Litjens

  • (0)

    De natuur is in rust maar wij niet. Het is winterklussentijd.  Tuinwerkers oogsten nog boerenkool en winterprei. Maar de meeste aandacht gaat naar snoeien van de bramenstruiken in de randen,  opzetten van takkenrillen, verwerken van gevallen blad in bladaardecomposthopen en opbouwen van de kwekerijhoek. Er staan veel oude eikenbomen langs het laantje naar onze Voedseltuin. Grote hoeveelheden eikenbladeren en eikels hebben we het hele najaar verzameld op een grote wachthoop. Met wilgentenen maken we nu takkenrillen en compostvakken aan de buitenranden van ons terrein. De reclasseringswerkers sjouwen eindeloos eikenblad van de wachthoop voor op het terrein naar de nieuwe bladaardecomposthopen achter op het terrein. Daar blijft het blad drie jaar liggen om als rulle donkere bladaarde terug te keren op onze teeltbedden. Het hele jaar hebben we tegels gespaard en zand. We kregen oude werkbladen van een voormalige bloemisterij in het dorp. Met die materialen bouwen we verder aan een kwekerij met werkbladen op hoogte. Daar kunnen de tuinwerkers groenten voorzaaien, stekjes maken en kruiden in potjes gaan kweken voor de Voedselbank. Als je niet in de volle grond kunt werken, is er tuinwerk op hoogte. Onze grote wens, een koude kas in de kwekerijhoek om het teeltseizoen te verlengen, komt steeds dichterbij. Vincentius en de spelers van de pubquiz hebben met hun donaties de basis gelegd. Tuinwerkers starten nieuwe initiatieven om de rest van de bouwkosten bij elkaar te krijgen. U hoort nog van ons. Het is wel doorwerken, want in februari gaan we alweer de eerste teeltbedden gereedmaken voor zaaien en aanplanten. De tuinbonen gaan dan de grond in. Er komen nieuwe, of juist oude, groenten erbij dit seizoen. Kent u pastinaak en mosterdblad? Welkom op de Voedseltuin. We werken ook tijdens de corona-maatregelen door op maandag-, woensdag- en vrijdagmorgen, want verse groenten kunnen niet gemist worden bij de Voedselbank. Wel alles in de buitenlucht en met goed afstand houden. Alleen als het hard vriest of stormt blijven we thuis. Tuinmaterialen en wilgentenen ook welkom.

  • (0)

    De Voedseltuin heeft een warme winterjas aan.  Tuinwerkers en reclasseringswerkers hebben zij aan zij gewerkt om alle teeltbedden met stro te bedekken.  Dat beschermt onze bodem tegen wind, vorst en slagregens. Onze kostbare teeltbedden drogen niet uit, waaien niet weg, spoelen niet uit en weet je: de inslag van regen op je bodem is 500 maal erger op een blote bodem dan op een bedekte bodem. Het stro houdt het onkruid tegen en onder het strodekje floreert het bodemleven, vooral met pieren en zij zijn immers de motor van een vruchtbare bodem. In het voorjaar harken we het stro van de teeltbedden en vinden dan een rulle onkruidvrije bodem vol  met nuttig bodemleven, klaar voor weer een nieuw vruchtbaar teeltseizoen. Onze tuinhelpers, vrijwilligers, van reclassering tot inburgeraars, van ons bestuur tot WSD-werkers, hebben ook bordjes aan de hekken gehangen en  daarop geschreven wat de Voedseltuin geeft en betekent. Je vindt bordjes met oer-Hollandse tegeltjeswijsheden: ‘Samen komt het goed’ en ‘Als je niet schoffelt, kun je niet oogsten’. Maar ook bordjes in het Pools, Arabisch ‘Dank je wel harde werkers’, Engels en zelfs Tigrinya: ‘Wees zuinig op de aarde en op elkaar’. Mijn favoriet is geschreven door de Italiaanse Madou uit het opvanghuis van Pierpaolo Flesia: ‘Qui nessuno è escluso’ : ‘Hier is niemand buitengesloten’. En dat wensen alle tuinmensen ook u toe: veilige feestdagen, warm en beschermd,  en een vruchtbaar  Nieuw Jaar waarin we voor elkaar zorgen en niemand buitensluiten. Tuinmensen van Voedseltuin Boxtel op De Kleine Aarde

  • (0)

    De oude aanhanger wordt uit onze veldschuur op De Kleine Aarde geduwd en achter een nog oudere stationwagen gehangen. We gaan weer oogsten op De Beersche Hoeve. Daar worden de mooiste groenten geteeld op biologisch-dynamische wijze. Zij zijn gespecialiseerd in zaadteelt en alles wat met ontwikkeling en verspreiding van zaadvaste groenterassen te maken heeft. Als er al genoeg zaad gewonnen is voor volgende teeltseizoenen, dan mogen onze tuinwerkers groenten komen oogsten voor de Voedselbank. We gaan er graag naartoe. De Beersche Hoeve ligt op het prachtige Landgoed Baest in Middelbeers. De grote akker  wordt  al 800 jaar bewerkt, in vroeger tijden door monniken met potstal-mest. Dat geeft een diepe vruchtbare teeltlaag die je niet vaak tegenkomt. Onze eigen teelbedden zijn nog lang niet zo ver. Bij elk bezoek zien we nieuwe groenten en leren we meer over biologische groenteteelten. De grote akker wordt omgeven door brede bloemenranden en bos. De insecten die zich daar thuis voelen, helpen mee op de teeltpercelen met de bevruchting en met plaagdieren als luis te bestrijden. Daar werken we op onze Voedseltuin ook aan. In het klein leggen we wilde bloemenhoeken aan , omgeven door houtrillen en begroeide wallen. De lieveheersbeestjes en oorwurmen hebben overwinteringsplekken nodig  om in het voorjaar de luis op onze tuinbonen te bestrijden.  We hebben dit jaar al gele tomaten en prei mogen oogsten op De Beersche Hoeve en heel veel smakelijke kleine pompoenen meegekregen. Vandaag zijn de rode bietjes aan de beurt, die zijn minstens zo goed gegroeid als onze bietjes, maar het zijn er veel meer. En nu onze teeltbedden haast leeg zijn, vormen ze een welkome aanvulling op de verse groenten voor de Voedselbank. We werken door de rijen bietjes tot de aanhanger vol is, maar onze blik wordt getrokken door een groenteveld iets verder op de grote akker: een veld vol weelderige planten met paarse krulbladeren. Jawel, we zien voor het eerst paarse boerenkool en zijn op slag verkocht!  Die willen we ook gaan telen volgend seizoen, natuurlijk met zaad van De Beersche Hoeve. https://www.landgoedbaest.nl/geschiedenis/ Welkom op de Voedseltuin. We werken herfst en winter op maandag-, woensdag- en vrijdagmorgen door. We oogsten wintergroenten voor de Voedselbank en hebben een lijst winterklussen. Alleen bij stortregens en code rood blijven we thuis. Wel alles in de buitenlucht, we houden ons aan de Corona-maatregelen.

  • (0)

    De loofbomen nemen de prachtigste kleuren aan en laten daarna hun bladeren vallen. Een kleurrijk schouwspel en heel veel bladafval, dat hoort echt bij een Hollandse herfst. Waarom vallen al die bladeren eigenlijk?  Zeker de afgelopen weken was het helemaal nog niet koud?  Bomen laten hun bladeren vallen als ze in de herfst te weinig zon krijgen. Zij maken hun voedsel in hun bladeren onder invloed van de zon, dat noemen we fotosynthese. Door te weinig zon kan een boom niet voldoende voedsel aanmaken. Daarom beslist een boom om zijn energie bij zich te houden. Hij haalt eerst alle energie terug uit zijn bladeren en maakt daarmee een wintervoorraad energie.  De boom sluit daarna de sapstroom naar de bladeren af. Die bladeren verkleuren, drogen uit en uiteindelijk vallen ze af. Zo zorgt de boom ook dat er geen water meer verdampt via zijn bladeren en dat hij niet uitdroogt in de winter. Zeker als het vriest is het lastig water opnemen. Al die bladeren kunnen het glibberig en glad maken op de stoep, op de weg en op spoorrails, maar voor onze tuin is het bruin goud: Bladerstapels zijn een goede schuilplaats en overwinteringsplek voor kleine dieren zoals motten, salamanders, padden, kikkers, wormen, vlinders  en egels. Een dik bladerdek beschermt dieren en onze planten tegen vorst. Pieren en andere bodeminsecten trekken het blad de grond in. Op deze manier worden de bladeren ook weer voeding voor onze bodem. Het zou dus mooi zijn als we al het blad zouden kunnen laten liggen op en rond onze Voedseltuin. Maar er zijn ook praktische bezwaren. Zo staan er veel eikenbomen rond onze tuin. Eikenblad en eikeltjes verteren relatief langzaam en onze graspaden worden slecht beloopbaar en het gras kan verstikken. Daarom sluiten we een ecologisch compromis: we verzamelen  kruiwagens vol bladeren en brengen het naar nuttige plekken. We maken er laagjes mee in onze compostbakken, leggen het onder de bessenstruiken en aan de voet van onze houtrillen. Er gaat geen blaadje verloren. Welkom op de Voedseltuin. We werken herfst en winter op maandag-, woensdag- en vrijdagmorgen door. We oogsten wintergroenten voor de Voedselbank en hebben een lijst winterklussen. Alleen bij stortregens en code rood blijven we thuis. Wel alles in de buitenlucht, we houden ons aan de Corona-maatregelen.

  • (0)

    De grote bladeren van de pompoenplanten worden langzaam geel en bruin. De oranje pompoenen zijn nu goed te zien en gemakkelijk te oogsten. Het loof laten we liggen. We brengen een extra laagje natuurcompost op het pompoenveld en dekken de teelbedden toe met  stro. Winterrust op de Voedseltuin? Dat is maar schijn! De helft van onze tuin ligt onder de grond en daar wordt nog harder gewerkt dan boven de grond. Bodemdiertjes, nuttige schimmels  en bacteriën werken stug door, tenminste… als je ze voeding en de tijd geeft en niet stoort. De wormen graven gangetjes, brengen zo lucht in de bodem, knabbelen halfverteerde bladresten op en scheiden stofjes uit waar planten goed op groeien. De schimmels leven samen met de plantenwortels, ze zijn eigenlijk een verlengstuk van de wortels en kunnen voeding en water diep uit de grond ophalen voor de planten. De bacteriën zetten organisch materiaal om in suikers, eiwitten en aminozuren, voeding voor de planten. Op onze voedseltuin werken we met de natuur mee: We laten het bodemleven zorgen voor een levende bodem waarin onze groenten de voedingsstoffen vinden die ze nodig hebben en perfect kunnen groeien. We bedekken de teeltbedden met organisch materiaal gedurende de winter, compost en stro, dat kopieert het natuurlijke proces van vallende bladeren in de herfst.   De compostlaag brengt voeding op onze bedden en organisch materiaal. Organisch materiaal zorgt voor een betere structuur van onze zandbodem, het helpt de bodem vocht beter vast te houden.  Compost vormt ook nog een barrière tegen de onkruiden in de bodem. Het stro beschermt de bodem tegen dichtslaan door zware regendruppels. We hebben dus geen kunstmest nodig voor het nieuwe groeiseizoen. De bodem doet al het werk. Daarom spitten we de grond niet om, de bodemdiertjes, de schimmels en bacteriën blijven aan het werk in de laag waar ze zich prettig voelen en worden niet ondersteboven en door elkaar gehusseld. In het voorjaar harken we het niet-verteerde stro van de bedden af. We  beluchten de grond met de woelriek, de bodem wordt daarmee niet gekeerd zodat het bodemleven op dezelfde plaats blijft. De bedden worden zo mooi rul en vol voeding voor de nieuwe groentenplantjes, spitten is niet meer nodig. Welkom op de Voedseltuin Ook boven de grond werken we de herfst en winter door. We oogsten wintergroenten zoals prei en boerenkool , zetten composthopen om en hebben een lijst met klusjes. Kleed je warm aan, met dikke sokken in je laarzen, want we doen alles in de buitenlucht en houden afstand van elkaar. In oktober iedere werkochtend van 9.00 u – 12,30 u. In november op maandag-, woensdag- en vrijdagochtend  open. De koffie staat rond 10.15 u klaar.

  • (0)

    De zomer lijkt ineens voorbij. Het was lang warm en erg droog, maar nu ligt er  ‘s morgens vroeg dauw op de groenten. De bladeren van de oude eiken aan de randen van onze tuinen beginnen al te verkleuren. We hebben de laatste groenten voor komende winter ingeplant: boerenkool en winterprei. We oogsten het hele najaar en winter door, nu nog kropsla, andijvie en knolvenkel, in de herfst pompoenen, prei en bataten. En dan alle lege teeltbedden opmaken voor de winter: compost erop en afdekken met een winterjasje van stro. Ook wij doen een extra jas aan in de winter en werkhandschoenen, maar waar kunnen we koffie drinken en opwarmen? Bij de eerste nachtvorst wordt het water naar de Pipowagen en de tuin afgesloten en verhuizen we met ons koffieapparaat naar een winterverblijf. Vorige winter hielden we pauze in de oude serre. Die is echter niet groot genoeg om ‘corona-proof’ met de tuinwerkers koffie of thee te drinken. Woningbouwvereniging JOOST en de Reclasseringswerkers hebben een oplossing voor ons geregeld: in de oude hoeve die bij de hoofdingang van De Kleine Aarde staat heeft de Reclassering  een winterverblijf voor onze tuinwerkers opgeknapt en ingericht. Een grote hal met pijlen die de looprichting aangeven, een zaal met betegelde vloer en een hele lange tafel in het midden … Een mooie plek om met modderlaarzen aan, op gepaste afstand van elkaar, tijdens het tuinwerk komende winter wel warm pauze te kunnen houden. De zelfgemaakte tafel van oud hout lijkt zo uit het atelier van Piet Hein Eek te komen! Welkom op de Voedseltuin In september zijn we nog iedere werkdag open van 8.00 u – 12.30 u. Je vindt ons bij de Pipowagen en je kunt een ochtend meehelpen als je wilt. Rond 10.30 u drinken we koffie. Alles doen we in de buitenlucht en we houden 1,5 m afstand van elkaar. Doe waterdichte schoenen aan, het voelt al als herfst.

  • (0)

    We maken ons zorgen over de pompoenen. Vorig seizoen groeiden ze razendsnel omhoog op de vertikale rekken  en de teeltbedden raakten bedekt met grote bladeren. Felgele bloemen nodigden de bijen uit om te komen bestuiven en we hadden een overweldigende oogst. Nu zien we maar de helft van de zaden opkomen. We gaan te rade bij pompoenkweker Toon Ondersteijn van Natuurwerkgroep Liempde. Zijn pompoenvelden liggen vol groene ranken. De bodem eronder is afgedekt met zwart zeil. Dat houdt onkruid tegen en de grond warmer en vochtiger. De pompoenplanten staan ieder in een apart gat. Toon vertelt: ‘Pompoenen houden van warme en vochtige grond. De afgelopen weken hadden we of het een of het ander: Hete dagen met een straffe wind die de bodem uitdroogde OF grote plensbuien waardoor de bodemtemperatuur daalde onder de 20 graden’.  Ik zeg verbaasd: ‘Dit voorjaar gedraagt zich helemaal niet volgens onze tuinboeken, alles groeit anders…’. Toon glimlacht: ‘Dat is altijd zo..’. We gaan extra pompoenzaden leggen in potjes en laten voorkiemen in ons kleine tunnelkasje. Als de plantjes een paar sterke bladeren hebben en we hebben weer zomerse temperaturen, dan planten we ze uit op de lege plekken. Zo leren we elk teeltseizoen bij, we zijn nog een jonge tuin.  De komkommerplanten groeien goed op een horizontaal  teeltbed op een laagje stro. De nieuwe winterprei krijgt ook een strolaagje tegen de preimineervlieg. De uitbundige aardbeienplanten  geven alleen vruchten in juni en zijn leeggeplukt. We planten een nieuw ras erbij: een doordrager met oogst van mei tot/met september. We willen het oogstseizoen graag verlengen om langer verse groenten en fruit aan de Voedselbank te leveren. Welkom op de Voedseltuin Dank lieve lezers van deze column, jullie brachten gebruikte plastic tuinpotjes en potten en aardewerk potjes.  Wij gebruiken ze voor stekjes en het voorkiemen van pompoenen in onze kwekerijhoek. Potjes en klein handgereedschap zijn heel erg welkom. Je kunt ze afgeven of neerzetten bij de Pipowagen op De Kleine Aarde. We zijn deze zomer iedere werkdag  van 8.00 u – 12.30 u open. Je vindt ons bij de Pipowagen en kunt meehelpen als je wilt. Rond 10.30 u drinken we koffie, alles doen we in de buitenlucht en we houden 1,5 m afstand van elkaar. We volgen de richtlijnen en doe waterdichte schoenen aan, het kan na een bui nat zijn op de tuin.

  • (0)

    De tuinbonen zijn getopt en zitten vol lieveheersbeestjes die de luizen eten. We oogsten prachtige paksoi en slakroppen voor de Voedselbank. De knolvenkel en rode bietjes hebben meer weken nodig om te groeien. Dat geeft ons tijd om citroenplantjes te stekken en oorwormenpotjes te maken. We bestrijden plaagdieren op de Voedseltuin op ecologische wijze, zonder gif dus. In al die jaren voor de chemische bestrijdingsmiddelen ontwikkeld werden, kenden moestuiniers ook heel veel manieren om gezonde groenten te laten groeien en plaagdieren af te schrikken. Die kennis is nooit verloren gegaan en staat volop in de belangstelling.  Tuinbonen zijn echte luizenmagneten, ze kunnen letterlijk zwart zien van de luis.  Na ongeveer 8 bloemtrosjes kun je de groeitop eruit knippen: luizen houden vooral van verse jonge topblaadjes om plantensappen uit te zuigen. Dikkere bladeren zijn minder aantrekkelijk. Gelijk op elke plant ook een paar luizen doodwrijven schrikt nieuwe luizen af en trekt natuurlijke vijanden aan. Die ruiken immers: ‘voedsel!’. De bekendste luizeneters zijn lieveheersbeestjes. In het vroege voorjaar komen ze uit hun overwinteringsplekken en beginnen gelijk voedsel te zoeken, gaan paren en eitjes leggen. De larven en volwassen kevertjes eten wel 100 bladluizen per dag. Daarom zorgen we voor schuilplekken in insectenhotels en ruw begroeide randen om onze teeltpercelen. En heb je geen lieveheersbeestjes in je tuin? Je kunt ze zelfs via internet kopen. Veel onbekender is het dat oorwormen ook heel veel bladluizen eten. De oorworm is echter een nachtdier en legt niet zulke grote afstanden af. Om rekening te houden met het woon-werkverkeer van dit diertje, maken we extra dag-schuilplaatsen dicht bij de bonen met aardewerkpotjes. We vullen de potjes met stro en zetten ze omgekeerd op paaltjes en hekpunten. En tussen al die mooie jonge groenten in zetten we ook citroengeraniums. Insecten houden niet van sterke geuren. De citroenplantjes zijn makkelijk te stekken en van 100 sliertige overwinteraars maken we met stekjes 200 nieuwe plantjes. Niet alleen de groenten worden beschermd maar ook onze tuinwerkers hebben veel minder last van muggen. Onze tuinbonen staan er prachtig bij en deze week beginnen we met plukken. Welkom op de Voedseltuin Heb je nog plastic tuinpotjes en potten in de schuur, plantentrays, kweekbakken of aardewerk potjes?  Wij willen ze graag gebruiken voor stekjes. Je kunt ze afgeven of neerzetten bij de Pipowagen op De Kleine Aarde. We gaan meer dagen open, vanaf half juni kun je ons iedere werkdag  van 8.00 u – 12.30 u bij de Pipowagen vinden en meehelpen als je wilt. Rond 10.30 u drinken we koffie, alles doen we in de buitenlucht en we houden 1,5 m afstand van elkaar. We volgen de richtlijnen van het RIVM en doe waterdichte schoenen aan, het kan na een bui nat zijn op de tuin.

  • (0)

    Dit voorjaar geeft ons keer op keer hoofdbrekens en we zoeken nieuwe oplossingen: Welke groenten gaan we wanneer in de grond zetten? De zaaikalender heeft geen rekening gehouden met de overvloedige regens in februari en begin maart , de droogte van april en de koude nachten van half mei. Van een intelligente lockdown heeft de kalender ook nog niet eerder gehoord. En een 1,5 meter-afstand-moestuin is puzzelen, onze teeltbedden hebben we immers aangelegd in een stramien van 1,2 m: steeds 30 cm breed werkpad en 90 cm breed verhoogd teeltbed. Dus niet de Grote Plantdag met voorjaarsborrel uit de jaarplanning, maar met een kleine groep tuinwerkers 4 ochtenden uitplanten van 5000 groenteplantjes. Wel met een extra aanmoedigingskoekje bij de koffie. Gekregen van de Voedselbank. Er staat de uitplant-week een straffe oostenwind die de oppervlakte van de teeltbedden uitdroogt,  vorige maand stonden de paden nog onder water. We halen de beregeningsslangen uit de winteropslag en puzzelen weer op het afstellen van de sproeiers.  Elke dag na het uitplanten de nieuwe plantjes  beregenen met grondwater, het mooiste moment van de dag!  Echtparen kunnen samen werken op 1 teeltbed, de andere tuinwerkers werken met 1 teeltbed tussenruimte. Dat geeft een bijzonder mozaïek van ijsbergsla, kropsla,  eikenbladsla, andijvie en lege teeltbedden. De bataten hebben we tijdelijk uit logeren gestuurd. Ze hebben een mooi plekje in de serre gekregen. Was april de warmste april ooit, de IJsheiligen doen hun naam eer aan: er is tussen 11 en 15 mei nachtvorst voorspeld. De bataat is (sub)tropisch van oorsprong.  Columbus heeft hem meegenomen uit Zuid Amerika. En de bataat houdt  niet van kou.  Als Mamertus, Pancratius, Servatius van Maastricht en Bonifatius voorbij zijn, komt op vrijdag 15 mei Koude Sofia. Daarna gaan de bataten de grond in! De Voedseltuin werkt door in tijden van Corona, wel met aangepaste werkwijzen, want verse groenten kunnen niet gemist worden bij de Voedselbank.

  • (0)

    Nog zo’n raar gevolg van de intelligente maatregelen: na jaren van carpoolen, rijden we nu ieder apart in een auto naar landgoed Baest in Oostelbeers. Op de parkeerplaats naast de natuurbegraafplaats is het verzamelen. Daar hebben we een fraai uitzicht op het Grote Akker. Dat is het teeltperceel van de Beersche Hoeve, het biologisch-dynamisch landbouwbedrijf op het eeuwenoude landgoed. We gaan vandaag prei oogsten voor de Voedselbank. Niet op onze eigen Voedseltuin in Boxtel, maar op de Beersche Hoeve. We staan met 12 mensen in een grote kring, op ruime afstand van elkaar  en krijgen een korte uitleg over het bijzondere landgoed en over het biologisch-dynamisch bedrijf. En over hoe we wel en niet over het Grote Akker kunnen lopen. Er is al een 5- meter-brede bloemenrand ingezaaid om de akker heen en die mogen we niet verstoren. De Beersche Hoeve is gespecialiseerd in groenten-zaadteelt en teelt ook biologische groenten. Door het warme weer groeit  de prei snel  en moet van het land af. De Beersche Hoeve doneert 1000 kg aan de Voedselbank . Hun medewerkers steken helpende handen toe maar er is nog veel meer werkkracht nodig. Met de schudlichter wordt de prei losgemaakt uit de grond. Het busje van Reclassering Den Bosch verspreidt de lege kratten. Tuinwerkers van de Voedseltuin rapen de preien en stapelen ze in kratten. Familie en vrienden zijn meegekomen om de volle kratten op de aanhangwagens te laden. We hebben nog nooit zulke mooie prei van het land gehaald. Onder de hete zon wordt met grote tussenruimtes  eendrachtig  samen gewerkt. Binnen 3 uur oogsten we  1000 kg prei en brengen het naar de Kleine Aarde. Daar maken we de enorme stapels prei schoon op 5 werkplekken. De kratten met schone prei gaan 1 nacht in de koeling. Morgen haalt de Voedselbank ze op. Er is teveel voor alleen onze eigen Voedselbank, dus wordt er gedeeld met de voedselbanken van het cluster rondom coördinatiepunt Tilburg. We hebben nog nooit zoveel prei door onze handen laten gaan. In deze tijden van corona krijgt de Voedselbank meer cliënten en verse groenten zijn schaars. Een bijzonder welkome gift van de Beersche Hoeve dus en vele extra handen die het werk geklaard hebben, onze dank daarvoor. De Voedseltuin werkt door in tijden van corona, wel met aangepaste werkwijzen, want verse groenten kunnen niet gemist worden bij de Voedselbank.

  • (0)

    De appjes en mailtjes vliegen heen en weer.  We schrijven zondagavond en de persconferentie van de ministers is net afgelopen. Nederland gaat steeds verder op slot. Ook op de Voedseltuin worden de corona-maatregelen serieus uitgevoerd. We werken met kleine groepen in de buitenlucht en mogen doorwerken. De tuinleiders overleggen hoe we met de koffiepauze op gepaste afstand van elkaar kunnen blijven. Elke tuinwerker helpt mee om nieuwe besmettingen te voorkomen. Het is nog geen twee weken geleden dat we aan het puzzelen waren hoe we de start van het groeiseizoen konden aanpassen. De stormen en regenbuien van februari en begin maart hebben De Kleine Aarde onder water gezet. De leerlingen van het Baanderherencollege oriënteren op de tuin in werken in het groen. Maar oriënteren in de modder is niet heel leerzaam en niet heel motiverend. De docente van het Baanderherencollege heeft met de roostermaker nieuwe middagen uitgezocht voor eind maart. Alle groenlessen  vervallen nu. En als de grote scholensluiting voorbij is, welke lessen moet je dan met voorrang inroosteren? We wensen de scholen veel sterkte en wijsheid om alles in goede banen te leiden. En als wij straks kunnen helpen door groepen op andere tijden te ontvangen, dan zullen we dat zeker doen. We hebben alle begrip voor tuinwerkers die thuis blijven omdat ze kwetsbare mensen in hun directe omgeving hebben of helpen met kleinschalige kinderopvang. Wie kan, zet een stapje bij. We werken door op de tuin om in april toch 4000 nieuwe groenteplantjes te kunnen uitplanten. Heel bewust en zorgvuldig de sociale aanpassingen en hygiëne richtlijnen toepassen, maar verse groenten kunnen niet gemist worden bij onze voedselbank. Help elkaar! Welkom op de Voedseltuin. In maart kun je ons iedere maandag, dinsdag en woensdag van 9.00 u – 12.30 u op De Kleine Aarde vinden en meehelpen als je wilt. Rond 10.30 u drinken we koffie, nu het liefst buiten, maar bij regen en kou binnen in ons winterverblijf, wel afstand houden. We volgen de richtlijnen van het RIVM en doe warme waterdichte schoenen aan, het is nog erg nat op de tuin.

  • (0)

    We werken in heel kleine groepen in de buitenlucht en volgen nauwgezet de aanwijzingen van het RIVM op. Bij nieuwe inzichten/maatregelen zetten we dat op onze Facebookpagina. Maar verse groenten kunnen niet gemist worden bij onze voedselbank. Help elkaar!

1 comment on “Verhalen”

Comments are closed.